राजनीतिमा देखिएको रोग र शक्ति हस्तान्तरण फोबिया

नेपाली राजनीतिमा शक्ति हस्तान्तरणको फोबिया भनेको एउटा यस्तो रोग हो जसले हाम्रा नेताहरूलाई कुर्सीमा टाँसिएर बस्ने लत लागेको छ, जसरी कुनै पुरानो जडिबुटीले शरीरलाई जकडेर राख्छ। यो फोबिया केवल डर होइन, यो एउटा स्वार्थी रोग हो जसले दशकौंदेखि नेपाली राजनीतिलाई खोक्रो बनाइरहेको छ।

हाम्रा राजनीतिज्ञहरू, जो आफूलाई क्रान्तिकारी, लोकतान्त्रिक वा राष्ट्रवादी ठान्छन् । उनीहरुको लागी पद छोड्नु भनेको मृत्यु नै हो जस्तो गरी व्यवहार गर्छन्। उनीहरूको यो डरले पार्टीहरूमा नयाँ पुस्तालाई अवसर दिनु त परको कुरा, आफ्नै सहकर्मीहरूलाई पनि विश्वास गर्दैनन्। परिणामस्वरूप, नेपाली राजनीति एउटा जड, पुरानो र खिया लागेको मेसिन जस्तो भएको छ, जसले न त विकास दिन्छ न त परिवर्तन। यो फोबियाको जडमा छन् केही यस्ता नेताहरू जो दशकौंदेखि पार्टीको अध्यक्ष पदमा टाँसिएर बसेका छन्, र उनीहरूको यो कुर्सी मोहले देशलाई नै पछाडि धकेलेको छ।

पुष्पकमल दाहाल, जसलाई प्रचण्ड भनेर चिनिन्छ, यो फोबियाको सबैभन्दा ज्वलन्त उदाहरण हुन्। उनी नेकपा (माओवादी केन्द्र) को अध्यक्ष पदमा सन् १९९६ देखि नै टाँसिएर बसेका छन्, र यो बीचमा उनी तीन पटक प्रधानमन्त्री बनेका छन्। तर पद छोड्ने कुरा आउँदा उनी सधैं बहाना खोज्छन्। उदाहरणका लागि, २०२१ मा पार्टी एकता भएपछि पनि उनी अध्यक्ष पद छोड्न तयार भएनन्, बरु केपी ओलीसँगको झगडामा पार्टी फुटाएर आफ्नो कुर्सी जोगाए। यो डर यति गहिरो छ कि उनी आफ्नै छोरीलाई राजनीतिमा ल्याएर उत्तराधिकारी बनाउने प्रयास गर्दैछन् ।तर,पार्टी भित्रका दोस्रो तहका नेताहरू जस्तै अग्नि सापकोटा,कृष्णबहादुर महरा,देव गुरुङ,जनार्दन शर्मा वा वर्षमान पुनलाई पूर्ण विश्वास गर्दैनन्। प्रचण्डको यो स्वार्थीपनले पार्टीमा राजनीतिक शून्यता सिर्जना गरेको छ, किनकि उनी पद छोड्न डराउँछन् र सोच्छन् कि उनीबिना पार्टी नै ध्वस्त हुन्छ। यो फोबियाले नेपाली राजनीतिलाई एउटा व्यक्तिवादी खेल बनाएको छ, जसमा प्रचण्ड जस्ता नेताहरू सधैं ‘म नै क्रान्तिकारी’ भनेर कुर्सी कब्जा गर्छन्, तर देशलाई भने क्रान्तिको नाममा लुटिरहेका छन्।

मोहन विक्रम सिंह, नेकपा (मसाल) को महासचिव, यो फोबियाको अर्को हास्यास्पद उदाहरण हुन्। उनी ८० वर्ष नाघिसकेका छन्, तर पनि पार्टीको शीर्ष पदमा दशकौंदेखि टाँसिएका छन्। १९५० को दशकदेखि नै राजनीतिमा सक्रिय सिंहले कहिल्यै पद छोड्ने सोचेका छैनन्। उदाहरणस्वरूप, २०१५ मा पार्टीमा आन्तरिक विद्रोह हुँदा पनि उनीले दोस्रो तहका नेताहरूलाई विश्वास गरेनन्, बरु आफ्नै गुटलाई मजबुत बनाएर कुर्सी जोगाए। यो डर यति गहिरो छ कि उनी आफूलाई ‘माओवादी विचारधारा’ को एकमात्र संरक्षक ठान्छन्, र पद छोड्नु भनेको विचारधारा नै मर्नु हो जस्तो गर्छन्। सिंहको यो स्वार्थीपनले पार्टीमा शून्यता सिर्जना गरेको छ, किनकि युवा नेताहरू अवसरबाट वञ्चित छन् र पार्टी सधैं पुरानो विचारमा कैद छ। नेपाली राजनीतिमा यस्ता हजुरबुबा पुस्ताका नेताहरूले कुर्सी नछोड्दा, पार्टीहरू क्रान्तिको नाममा मात्रै जीवित छन्, तर वास्तविक परिवर्तन भने शून्य छ। सिंह जस्ता नेताहरूको यो फोबियाले राजनीतिलाई एउटा व्यक्तिगत साम्राज्य बनाएको छ, जसमा उनीहरू सधैं राजा बन्न चाहन्छन्।

चित्रबहादुर केसी, राष्ट्रिय जनमोर्चा को अध्यक्ष, यो फोबियाको अर्को कडा प्रमाण हुन्। उनी पनि ७० वर्ष नाघिसकेका छन्, तर दशकौंदेखि पार्टीको शीर्ष पदमा टाँसिएका छन्। २०४६ को चुनाव पश्चात गठन भएको पार्टीमा उनी सधैं अध्यक्ष रहे, र पद छोड्ने कुनै संकेत छैन। उदाहरणका लागि, २०२२ मा चुनावमा पार्टीले कम सिट जित्दा पनि उनीले दोस्रो तहका नेताहरूलाई अवसर दिएनन्, बरु आफ्नै गुटलाई मजबुत बनाए। केसीको यो डर अविश्वासबाट जन्मेको छ, किनकि उनी सोच्छन् कि पद छोडेपछि पार्टी नै विघटन हुन्छ। यो स्वार्थीपनले राजनीतिक शून्यता सिर्जना गरेको छ, जसमा युवा पुस्ता पार्टीमा प्रवेश नै गर्दैनन्। नेपाली राजनीतिमा यस्ता नेताहरूले कुर्सीलाई आफ्नो सम्पत्ति ठानेका छन्, र पद हस्तान्तरण गर्नु भनेको सम्पत्ति गुमाउनु हो जस्तो गर्छन्। केसी जस्ता व्यक्तिहरूको यो फोबियाले देशलाई पछाडि धकेलेको छ, किनकि उनीहरूको पुरानो विचारले नयाँ पुस्तालाई दबाएको छ।

केपी शर्मा ओली, नेकपा (एमाले) को अध्यक्ष, यो फोबियाको सबैभन्दा व्यंग्यात्मक उदाहरण हुन्। उनी ७० वर्ष नाघिसकेका छन्, स्वास्थ्य समस्या हुँदा पनि कुर्सी छोड्न तयार छैनन्। २०१४ देखि नै पार्टी अध्यक्ष रहेका ओलीले २०२१ मा पार्टी फुटाउँदा पनि आफ्नो पद जोगाए। उदाहरणस्वरूप, मिर्गौला प्रत्यारोपणपछि पनि उनी प्रधानमन्त्री बन्न खोजे, र दोस्रो तहका नेताहरू जस्तै माधव नेपाल वा झलनाथ खनाललाई विश्वास गरेनन्, बरु पार्टीबाट निकाले। यो डर यति कडा छ कि उनी आफूलाई ‘देशको रक्षक’ ठान्छन्, र पद छोड्नु भनेको देश नै संकटमा पर्नु हो जस्तो गर्छन्। ओलीको यो स्वार्थीपनले पार्टीमा शून्यता सिर्जना गरेको छ, किनकि युवा नेताहरू अवसरबाट वञ्चित छन् र पार्टी सधैं ओलीको व्यक्तिगत गुटमा परिणत भएको छ। नेपाली राजनीतिमा यस्ता नेताहरूले कुर्सीलाई आफ्नो जीवनसँग जोडेका छन्, र यो फोबियाले राजनीतिलाई एउटा हास्यास्पद नाटक बनाएको छ।

यी नेताहरूको स्वार्थीपन र दोस्रो तहका नेताहरूप्रति अविश्वासले नेपाली राजनीतिमा ठूलो शून्यता सिर्जना गरेको छ। उनीहरू सोच्छन् कि उनीहरूबिना पार्टी नै चल्दैन, तर वास्तवमा उनीहरूको यो अविश्वासले पार्टीहरूलाई कमजोर बनाएको छ। उदाहरणका लागि, प्रचण्डले देव गुरुङ जस्ता नेताहरूलाई विश्वास नगर्दा पार्टीमा आन्तरिक कलह बढेको छ, र ओलीले माधव नेपाललाई निकाल्दा एमाले फुटेको छ। यो शून्यताले नयाँ विचार र ऊर्जालाई रोकेको छ, जसले देशको विकासलाई नै प्रभावित पारेको छ। नेपाली राजनीति एउटा यस्तो जंगल भएको छ जसमा पुराना बाघहरूले नयाँ सिंहहरूलाई प्रवेश नै दिन्नन्, र परिणामस्वरूप जंगल नै सुकेको छ। यस्ता नेताहरूको यो फोबियाले राजनीतिलाई स्वार्थको खेल बनाएको छ, जसमा देश र जनता मात्रै दर्शक छन्।

अब यो फोबियाको सबैभन्दा कडा पक्ष भनेको पुस्तान्तरणको समस्या हो। हजुरबुबा पुस्ताका नेताहरू, जस्तै प्रचण्ड, सिंह, केसी र ओली, अवकाश लिनुपर्ने उमेरमा पनि सक्रिय छन्, जसले बाबु पुस्ताका राजनीतिज्ञहरूलाई निरर्थक र बेकार बनाएको छ। उदाहरणका लागि, माधव नेपाल वा झलनाथ खनाल जस्ता बाबु पुस्ताका नेताहरू सधैं दोस्रो दर्जामा छन्, र उनीहरूको अनुभवलाई प्रयोग नै गरिँदैन। यो अवस्थाले उनीहरूलाई बेकार सावित गरेको छ, किनकि उनीहरू सधैं हजुरबुबाहरूको छायामा रहन्छन्। थप रूपमा, नाति पुस्ताका युवाहरू, जो सक्षम र शिक्षित छन्, पार्टीमा अवसर नै पाउँदैनन्। पार्टी र देश हजुरबुबाहरूद्वारा सञ्चालित हुँदा, बाबु पुस्ता मध्यस्थकर्ता मात्रै बन्छन्, तर उनीहरूको भूमिका शून्य छ। यो एउटा व्यंग्य हो कि नेपाली राजनीतिमा हजुरबुबाहरू सधैं ‘क्रान्तिकारी’ बन्छन्, बाबुहरू ‘समर्थक’ मात्रै रहन्छन्, र नातिहरू बाहिरबाट हेरेर बस्नुपर्छ। यो फोबियाले नेपाली राजनीतिलाई एउटा पारिवारिक नाटक बनाएको छ, जसमा हजुरबुबाहरू सधैं राजा बन्छन्, र अरू सबै दास।

यो शक्ति हस्तान्तरणको फोबियाले नेपाली राजनीतिलाई पछाडि धकेलेको छ, र यो स्वार्थी नेताहरूको कारणले हो। उनीहरूको यो डरले पार्टीहरूमा नयाँ ऊर्जा आउन दिएको छैन, र देश नै स्थिरतामा छ। यदि यी हजुरबुबा नेताहरूले पद छोडे भने, बाबु पुस्ताले नेतृत्व लिन सक्छन्, र नाति पुस्ताले नयाँ विचार ल्याउन सक्छन्। तर यो फोबियाले सबैलाई बन्धक बनाएको छ। नेपाली जनता यो देखेर सोच्न बाध्य छन् कि कतिबेला यी पुराना नेताहरू अवकाश लिन्छन्, र कतिबेला राजनीति साँच्चै जनताको हुन्छ। यो फोबिया नहटेसम्म नेपाली राजनीति एउटा पुरानो, खिया लागेको गाडी जस्तो रहनेछ, जसले न त गति लिन्छ न त गन्तव्य पुग्छ। पाठकहरू, अब यो सोच्ने बेला हो कि यस्ता नेताहरूलाई कुर्सीबाट कसरी हटाउने, अन्यथा देश नै यो फोबियाको शिकार बन्नेछ।

Comments